کاهو در منابع طب ایرانی

نویسنده : عارفه رمضانی

کاهو

مشخصات :

نام عربی: خس انگلیسی: lettuce ترکی : خاس

[۶] نام علمی:  Lactuca sativa L  

بَری و بُستانی دارد. بستانی آن دو صنف است : یکی که در ایران و عربستان در بهار و در هند و بنگاله در زمستان می روید و برگ پهن و بلند و چرب و شیرین دارد و دیگری در بلاد فرنگ می روید که آن نیز دو صنف است.[۱].

امام صادق می فرمایند: کاهو بخورید زیرا خون را صاف می کند [۳].

حکیم سریفر کوادت گوید : فاضلترین همه بقولات خس (کاهو ) بود[۲] .

انواع ﺑﺴﺘﺎﻧﯽ[۴] و ﺑﺮّي[۵] دارد، و بهترین وی بستانی تازه پهن ورق است. ﺑﺴﺘﺎﻧﯽ دو دسته اﺳﺖ ﯾﮏ دسته ﺑﺮگ آن ﻋﺮﯾﺾ و ﺑﻠﻨﺪ و ﭼﺮب و ﺷﯿﺮﯾﻦ و ﻧﺎزك و در اﯾﺮان و ﻋﺮﺑﺴﺘﺎن و روم و در ﻣﻮﺳﻢ ﺑﻬﺎر ﻣﯽ روﯾﺪ و فراوان است و در ﻫﻨﺪوﺳﺘﺎن و ﺑﻨﮕﺎﻟﻪ در ﻣﻮﺳﻢ زﻣﺴﺘﺎنی ﮐﻪ ﺑﺎران ﻧﻤﯽ ﺑﺎرد ﻣﯽ روﯾﺪ وﻟﯿﮑﻦ ﺑﻪ وﻓﻮر و ﺧﻮﺑﯽ و ﺑﺰرﮔﯽ آن ﺑﻼد ﻧﻤﯽ ﺷﻮد و دسته دوم از ﺑﺴﺘﺎﻧﯽ ﻓﺮﻧﮕﯽ اﺳﺖ و آن ﻧﯿﺰ دو بخش ﻣﯽ ﺑﺎﺷﺪ ﯾﮏ بخش ﺑﺮگ آن ﺳﺒﺰ ﮐﻤﺮﻧﮓ و ﺑﺴﯿﺎر ﻧﺎزك و ﭼﺮب و ﺷﯿﺮﯾﻦ و بخش دﯾﮕﺮ ﺳﺮ ﺑﺮگ ﻫﺎي آن اﻧﺪك ﺑﻨﻔﺸﯽ و ﻧﺎزك است.ﭼﺮﺑﯽ و ﺷﯿﺮﯾﻨﯽ اﯾﻦ از آن ﮐﻤﺘﺮ و ﺑﺮگ ﻫﺎي اﯾﻦ ﻫﺮ دو دسته در ﻫﻢ ﭘﯿﭽﯿﺪه تر است.

ﻫﺮ ﭼقدر ﻫﻮا ﺳﺮدﺗﺮ ﺑﺎﺷﺪ ﺧﻮب ﺗﺮ و ﻧﺎزك ﺗﺮ و ﭘﯿﭽﯿﺪه ﺗﺮ ﻣﯽ ﺷﻮد و ﺧﺲ ﺑﺮّي ﺑﺮگ ﻫﺎي آن ﺑﺎرﯾﮏ و بلند تر و بی ﭼربی و اندك سخت تر و سبزتر از بستانی است. ﺑﻌﻀﯽ از آن اﻓﯿﻮن ﺑﻪ ﻋﻤﻞ ﻣﯽ آورﻧﺪ ولی از اﻓﯿﻮن ﺧﺸﺨﺎش ﺑﺴﯿﺎر ﺿﻌﯿﻒ ﺗﺮ و آﻧﭽﻪ ﺗﺨﻢ آن ﺳﯿﺎه ﺑﺎﺷﺪ ﺑﺮودت و رﻃﻮﺑﺖ آن ﮐﻤﺘﺮ از نوع ﺳﻔﯿﺪ آن اﺳﺖ.

مزاج  کاهو:

“سرد و تر در اوایل درجه دوم”

و در منابعی دیگر طبیعت آن را در سوم سرد و تر دانسته اند[۷]

منافع گیاه:

خونی که از او خیزد به از خونی است که از سایر سبزیجات تولید می شود. اگر نَشُسته باشد نفخ آن کمتر و اگر شسته باشد بیشتر است[۸].

حرارت معده و تشنگی را تسکین می دهد و تخمش شهوت جماع کم می کند. نیش زخم زنبور و مار را منفعت می رساند و آماسهای گرم را ساکن میکند. ثابت بن قروه گوید: که اگر شیر کاهو را بگیرند و در چشم بریزند ، چشم را روشن میگرداند و دردی که از گرمی باشد بر آن سود میدهد[۹].

مسهل کیموس مایی[۱۰] است و با سرکه اشتهای طعام را زیاد کند. یرقان را مفید است. و گزندگی عقرب و رتیلا(رتیل) را نافع بود[۱۱].

 مولّد خون صالح رقیق و رفع کننده ی ضرر آب و هوای وبايي و مسكّن حدت خون و صفرا و مفتّح سدد و مدر بول و رادع[۱۲] اورام حاره و مسكّن تشنگي و التهاب ومانع مستی و صدور بخارات به دماغ و درد سر و نزله و سرفه ای که از گرمی خشکی باشد[۱۳].  

تخم کاهو ، مخدر و منوم ( خواب آور) و مسكن مواد متحركه و مصرف دو درهم آن جهت قطع احتلام و ضعيف نمودن شهوت جماع و سد نزله و زكام و درد سينه و تقطير البول و سيلان مني و طلاى(ضماد) آن بر پيشاني جهت خواب آوردن و منع صداع(سردرد) و بر موى جهت منع ريختن آن و بر كزيدكي عقرب جهت دفع سميت آن و مضر باه است.

مضار گیاه:

مداومت بر مصرف کاهو مرّخی اعضا[۱۴] و عدم تمرکز و قاطع باه[۱۵] و مفسد اشتها و هاضمه[۱۶] و مورث نسیان[۱۷] و مفسد خون است.

و بسیار خوردن آن چشم را نیز ضعیف می کند.[۱۸]

مصلح:

مصلح آن زیره ، مربای هلیله و کرفس و نعناع می باشد.[۱۹]

مصلح تخم آن مصطکی می باشد.

بدل تخم آن:

بدل تخم آن خشخاش یا دم الاخوین است[۲۰].

منابع


[۱] مخزن الادویه ص ۳۵۸

[۲] الابنیه ص ۱۲۷

[۳] بحار الانوار جلد ۱۴

[۴] به معنای پرورشی و در باغ پرورش یافته

[۵]  بر به معنای بیابان یعنی وحشی رشد یافته

[۶] تطبیق نام های کهن گیاهان دارویی

[۷] اختیارات بدیع 

[۸] اختیارات بدیع

[۹] الابنیه

[۱۰] کشک آب بسیا ررقیق شده حاصل هضم معدی

[۱۱] اختیارات بدیع

[۱۲] بازگرداننده ماده به عضو/ ردع در مقابل جذب است

[۱۳] تحفه حکیم مومن و مخزن الادویه

[۱۴] سست کننده اعضا

[۱۵] از بین رفتن شهوت جماع

[۱۶] بی اشتهایی

[۱۷] مصرف زیاد موجب رخوت دماغ و فراموشی میشود

[۱۸] تحفه حکیم مومن/ اختیارات بدیع/ الابنیه

[۱۹] .مخزن الادویه/ اختیارات بدیع/تحفه حکیم مومن/

[۲۰] مخزن الادویه

1 نظر
  1. حجت می گوید

    خداقوت

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.